• 22 610 37 70
  • Napisz do nas

Jak bezpiecznie przetrwać leczenie nowotworowe?

Leczenie nowotworów jest związane z ryzykiem powikłań płucnych oraz zakrzepicy żylnej, którym wczesna rehabilitacja może skutecznie zapobiegać. Oczywiście w każdym ośrodku onkologicznym są specjaliści, którzy będą ją prowadzić, ale każdy chory powinien aktywnie w niej uczestniczyć stosując się ściśle do zaleceń fizjoterapeutów. Rehabilitacja osób leczonych z powodu nowotworów zależy między innymi od metody leczenia. Jednak niezależnie od sposobu leczenia podstawową zasadą jest możliwie jak największa aktywność fizyczna i ograniczanie leżenia do niezbędnego minimum. Jedną z podstawowych zasad zdrowia jest zachowanie odpowiedniej proporcji między odpoczynkiem i aktywnością. Jej zaburzenie może być przyczyną groźnych dla zdrowia i życia następstw. Szczególnie niebezpieczna jest hipokinezja, czyli ograniczenie aktywności fizycznej.

 

7.1. Jak bezpiecznie przetrwać okres pooperacyjny?

Ból oraz unieruchomienie po operacji, zwłaszcza w pozycji leżącej są niekorzystne dla czynności organizmu człowieka i zwiększają ryzyko zaplenia płuc i zakrzepów żylnych. Dlatego tak ważne jest jak najwcześniejsze wstawanie z łóżka i prowadzenie aktywnego życia, także po rozległych operacjach. Nie można rehabilitacji ograniczyć jedynie do zajęć wykonywanych pod nadzorem specjalistów, bo jest to stanowczo za mało. Te zajęcia mogą być tylko przykładem do naśladowania i możliwie częstego powtarzania ich w ciągu dnia. W czasie unieruchomienia w łóżku należy wykonywać jak najczęściej zalecone ćwiczenia, zwłaszcza kończynami dolnymi, co zmniejsza ryzyko zakrzepów żylnych. Możliwie szybko należy samodzielnie wykonywać codzienne czynności, a więc obracanie w łóżku, siadanie, wstawanie, toaletę, spożywanie posiłków. Jeżeli nie ma przeciwwskazań, to należy kilkakrotnie w ciągu dnia spacerować stopniowo zwiększając dystans, najpierw po płaskim podłożu, a następnie po schodach. Niezbędnych informacji udzieli w tej sprawie prowadzący fizjoterapeuta. Również samodzielnie kilka razy w ciągu dnia należy stosować ćwiczenia oddechowe i skutecznego kaszlu, a co godzinę ćwiczenia przeciwzakrzepowe według zaleceń fizjoterapeuty. Wczesna rehabilitacja zmniejsza dolegliwości pooperacyjne, w tym ból, przyspiesza powrót prawidłowej czynności organizmu oraz skraca leczenie, umożliwiając szybszy wypis ze szpitala.

 

7.2. Jak bezpiecznie przetrwać radioterapię?

Radioterapia może nasilić zaburzenia czynnościowe, a zwłaszcza spowodować ograniczenie ruchomości w stawach w przypadku napromieniania ich okolicy. Może także upośledzać czynność szpiku kostnego, serca i układu oddechowego. Dlatego głównym celem rehabilitacji jest zapobieganie tym następstwom, a w przypadku ich wystąpienia przywracanie prawidłowej funkcji. Podobnie jak po leczeniu operacyjnym rehabilitacja prowadzona jest pod nadzorem specjalistów, ale aktywny udział chorego ma decydujące znaczenie w jej skuteczności. Tak jak w każdym przypadku jej podstawą są ćwiczenia fizyczne. Powinny być wykonywane nawet w przypadku nienajlepszej kondycji psychicznej i fizycznej towarzyszącej radioterapii. Stosowane są ćwiczenia o umiarkowanej intensywności według zasad, które zostały opisane powyżej. U osób przebywających na oddziale szpitalnym wykorzystuje się ćwiczenia na rowerach sprawnościowych lub bieżniach ruchomych, a w przypadku ich braku trening marszowy. Ze względu na gorszą kondycję stosuje się najczęściej trening interwałowy, który polega na wykonywaniu całego programu ćwiczeń w kilku częściach przedzielonych odpoczynkami. W przypadku napromieniania okolicy stawów należy zastosować profilaktykę przeciw przykurczową obejmującą pozycje ułożeniowe, ćwiczenia czynne i delikatne ćwiczenia rozciągające. Ułożenie kończyn powinno zapewniać maksymalnie duży zakres ruchu i w przypadku stawu ramiennego polega na zapobieganiu przywodzenia kończyny górnej (przyciskania jej do tułowia), a kończyny dolnej na nadmiernym jej zgięciu i przywiedzeniu w stawie biodrowym. Wykonując ćwiczenia należy uważać, aby nie uszkodzić mięśni lub więzadeł, które pod wpływem naświetlań mogą zmieniać swoją wytrzymałość i elastyczność. Rozciąganie najlepiej wykonywać jako ćwiczenia samo wspomagane (samodzielnie za pomocą drugiej kończyny, elastycznej taśmy lub laseczki gimnastycznej) lub rozciąganie za pomocą odpowiednich pozycji wykorzystujących siłę ciężkości. Podczas radioterapii okolicy klatki piersiowej istotnie zwiększone jest ryzyko zaburzeń czynności układu oddechowego, które mogą prowadzić do zapalenia płuc. Aby zmniejszyć to ryzyko należy wykonywać ćwiczenia oddechowe, odksztuszać zalegającą w oskrzelach wydzielinę (skuteczny kaszel) oraz przebywać w miarę wysokich pozycjach (siedzącej lub półsiedzącej), tak aby układ oddechowy miał dobre warunki do pracy. Należy też pamiętać o specyficznych zasadach rehabilitacji podczas radioterapii, które obejmują wskazania i przeciwwskazania do stosowania niektórych metod. W czasie chodzenia można stosować pomoce zwiększające równowagę chorych (np. balkoniki), co zmniejsza ryzyko upadków w związku z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku elektroterapii, która może być stosowana z dużą ostrożnością, elektrody należy umieszczać poza obszarem nadżerek i niedoczulicy. W obszarze napromienianej okolicy nie wolno stosować energii cieplnej (napromienianie, energia słoneczna), masażu oraz terapii manualnej. Nie można też w tej okolicy używać jakichkolwiek substancji (emulsje, pudry, olejki). W czasie ćwiczeń siłowych przeciwwskazany jest duży opór z wykorzystaniem długich dźwigni, tak podczas testowania jak i ćwiczenia mięśni, a podczas rozciągania napromienianych stawów nie wolno używać dużej siły, ze względu na zmianę właściwości fizycznych tkanek i poważne ryzyko uszkodzenia kości, więzadeł czy torebek stawowych. Właściwie nie ma przeciwwskazań do wykonywania ćwiczeń podczas radioterapii, a jedynie pewne ograniczenia wynikające z jej skutków. W przypadku niedokrwistości (poziom hemoglobiny poniżej 10 g/dl) nie należy prowadzić intensywnych ćwiczeń fizycznych (np. w formie ciągłej), w sytuacji wystąpienia małopłytkowości (liczba płytek krwi poniżej 50 tysięcy/mm3) należy unikać form aktywności ruchowej związanych ze zwiększonym ryzykiem urazu (np. sporty kontaktowe), a przy zmniejszeniu liczby krwinek białych (poniżej 3 tysięcy /mm3) wskazane jest unikanie warunków i aktywności zwiększających możliwość infekcji (np. ćwiczenia w wodzie).

 

7.3. Jak bezpiecznie przetrwać chemioterapię?

Chemioterapia może być przyczyną uszkodzenia wielu narządów i układów oraz nieprzyjemnych i uciążliwych następstw (np. nudności, wymioty, zaparcia i biegunki). Osoby poddane chemioterapii zwykle ograniczają swoją aktywność fizyczną. Z badań wynika, że wykonują one tylko około 6500 kroków dziennie, co jest jednoznaczne z niską aktywnością fizyczną sprzyjającą rozwojowi powikłań i zmniejszającą skuteczność leczenia przeciwnowotworowego. Rehabilitacja – zwłaszcza ćwiczenia fizyczne – może zapobiegać lub zmniejszać uszkodzenie mięśnia serca i naczyń krwionośnych, układu oddechowego, nerwowego, pokarmowego i szpiku kostnego. Rehabilitacja łagodzi także objawy chemioterapii: ból, nudności i wymioty oraz zaparcia i biegunki. Podczas chemioterapii stosuje się trwające 4-6 tygodni programy ćwiczeń fizycznych składające się z ćwiczeń wytrzymałościowych, których intensywność dobierana jest na podstawie wyniku próby wysiłkowej i relaksacyjnych uzupełnionych różnymi formami masażu. Ich częstość i czas trwania dostosowywany jest indywidualnie według stanu osoby rehabilitowanej (Tabela 4) – wynosi 20- 60 minut, zwykle 3 razy w tygodniu lub nawet codziennie, zwłaszcza podczas pobytu w szpitalu. Zazwyczaj zwiększenie częstotliwości treningu fizycznego związane jest ze zmniejszeniem intensywności i skróceniem czasu pojedynczej sesji treningowej.

Podczas chemioterapii najczęściej stosuje się ćwiczenia wytrzymałościowe o charakterze interwałowym ze względu na ograniczenie możliwości wysiłkowych i uczucie zmęczenia, które jest powszechnym objawem leczenia nowotworów złośliwych. Mogą być to ćwiczenia na bieżni ruchomej lub rowerze sprawnościowym o umiarkowanej intensywności, które są powtarzane w sesjach kilkuminutowych przedzielonych odpoczynkami. Wraz ze wzrostem wydolności fizycznej wydłuża się czas ćwiczeń i skraca czas przerw zbliżając się do treningu o charakterze ciągłym. Podczas chemioterapii można także stosować trening siłowy o intensywności od 30 do 70% jednokrotnego maksymalnego powtórzenia (największy ciężar, który można pokonać jeden raz – np. jeżeli maksymalny ciężar, który można podnieść jeden raz wynosi 10 kg, to zakres obciążenia podczas ćwiczeń będzie wynosił od 3 do 7 kg).

Uwaga! Osoby chore na raka prostaty nie powinny przekraczać 70% jednokrotnego maksymalnego powtórzenia ze względu na zwiększony wyrzut testosteronu, który jest niekorzystny, gdyż może zagrażać rozwojem choroby.

Obciążenia poniżej 70% jednokrotnego maksymalnego powtórzenia nie powodują zwiększonego wyrzutu testosteronu, zachowując wszystkie korzyści ćwiczeń siłowych. Trening siłowy może mieć charakter ćwiczeń izometrycznych polegających na wykonywaniu jedynie napięć mięśni bez ruchu w stawie, izotonicznych, w których wykonywany jest ruch z dodatkowym oporem lub izokinetycznych, ze stałą prędkością przy wykorzystaniu specjalnych urządzeń. Trening powinien obejmować duże grupy mięśniowe i być powtarzany 3-5 razy w tygodniu. Program treningu powinien zawierać 8-10 ćwiczeń powtarzanych 8-12 razy w 1-3 seriach ze wzrastającym obciążeniem. Wielkość obciążenia i liczba powtórzeń zależna jest od celu ćwiczeń (Tabela 5). Wzmacnianie siły mięśniowej wymaga większego obciążenia (50-70% jednokrotnego maksymalnego powtórzenia) przy mniejszej liczbie powtórzeń (8-10), natomiast wytrzymałości siłowej mniejszego obciążenia (30-50% jednokrotnego maksymalnego powtórzenia) i większej liczby powtórzeń (12-15). W przypadku uszkodzenia w wyniku chemioterapii: serca, układu oddechowego lub nerwowego, ćwiczenia fizyczne należy stosować zgodnie z zasadami obowiązującymi w tych przypadkach, zawsze po konsultacji lekarza specjalisty i fizjoterapeuty. Ograniczenia do stosowania ćwiczeń fizycznych podczas chemioterapii są podobne do tych, które obowiązują podczas radioterapii. Nie powinno wykonywać się ćwiczeń w dużych grupach i warunkach zwiększających ryzyko infekcji np. w wodzie, o charakterze urazowym (gry zespołowe, z dużą intensywnością), w formie ciągłej oraz wymagających wysokiej koordynacji (m.in. marsz na bieżni ruchomej).[1]

 


[1] Moja rehabilitacja, Poradnik dla pacjentów z choroba nowotworową, AWF Wrocław i Fundacja ,,Tam i zpowrotem”, ISBN: 978-83-63398-32-3

Kontakt

Sensor Cliniq

REHABILITACJA ONKOLOGICZNA

ul. Omulewska 27 (obok salonu Volkswagena)
04-128 Warszawa

Rezerwacja terminu wizyty i informacje:

tel.: (+48) 22 610 37 70, 600 897 093